• Standardy Fairtrade wprost zakazują wykorzystywania dzieci do pracy, co jest weryfikowane przez FLOCERT - niezależną organizację przeprowadzająca audyty w systemie Fairtrade.
• W przypadku wykrycia pracy dzieci w gospodarstwach i na plantacjach podejmowane są działania zapobiegające takim praktykom.
• Dodatkowo Fairtrade we współpracy z firmami i rządowymi funduszami wdraża programy, które mają chronić dzieci przed pracą na plantacjach kakao.
• W ramach programu The Fairtrade Child Labour and Forced Labour Prevention and Remediation Programme zainwestowano 450 000 euro, aby spółdzielnie kakaowe w Afryce Zachodniej nie musiały zatrudniać dzieci do pracy.
• Tylko w 2024 r. do certyfikowanych spółdzielni kakaowych trafiło ponad 73 mln euro w ramach premii Fairtrade, czyli dodatkowych środków wypłacanych przez firmy skupujące certyfikowany surowiec.

Zagrożenia w branży kakaowej

W Ghanie oraz w WKS dochód od 30 do 58% gospodarstw domowych wynosi poniżej granicy skrajnego ubóstwa, a dla od 73 do 90% poniżej minimum socjalnego (van Vliet et al., 2021).

Liczba dzieci zaangażowanych w pracę przy produkcji kakao wyniosła 1,56 miliona (790 647 w Wybrzeżu Kości Słoniowej i 765 754 w Ghanie). 95% z nich pracowało w bardzo niebezpiecznych warunkach. Wśród dzieci wykonujących niebezpieczne prace w 2018/19 r. 61% stanowili chłopcy, a 39% dziewczęta (NORC Report, 2020).

Przeczytaj więcej o sytuacji w branży kakaowej

Co robi Fairtrade, by zapobiegać pracy dzieci?

Fairtrade działa w łańcuchach dostaw, w których ryzyko występowania pracy dzieci jest wysokie (takich jak cukier, kakao, bawełna i kawa) – właśnie tam, gdzie nasza praca jest najbardziej potrzebna.

Fairtrade wykorzystuje różnorodne narzędzia, aby łagodzić ryzyko pracy dzieci i innych naruszeń praw dziecka w gospodarstwach rolniczych. Standardy Fairtrade są jednym z naszych narzędzi i obejmują kilka wymogów dotyczących praw dziecka:

Zakaz pracy dzieci

Podstawą standardów są międzynarodowe normy, w tym zakaz pracy dzieci zdefiniowany przez konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy: zakaz wszelkiej pracy dzieci poniżej 15 roku życia oraz wszelkiej pracy zagrażającej edukacji lub zdrowiu osób poniżej 18 roku życia.

Ocena ryzyka

Spółdzielnie rolnicze muszą oceniać ryzyko pracy dzieci, a tam, gdzie jest ono wysokie, zachęca się je do wdrażania środków zapobiegawczych. Jednym z powszechnych środków jest ustanowienie wewnętrznego systemu kontroli. Około 30% organizacji rolniczych z certyfikatem Fairtrade, w których występuje ryzyko pracy dzieci, prowadzi wewnętrzny system kontroli w celu monitorowania zgodności ze Standardami Fairtrade, w tym wymogami związanymi z pracą dzieci.

Polityka dotycząca pracy dzieci

Kooperatywy z certyfikatem Fairtrade są zobowiązane do ustanowienia i wdrożenia polityki dotyczącej przestrzegania zakazu pracy dzieci i reagowania w przypadku takich incydentów.

Podnoszenie świadomości

Standardy Fairtrade zachęcają do podnoszenia świadomości na temat praw dziecka i ochrony dzieci w społecznościach rolniczych. Badania sugerują, że wiele organizacji z certyfikatem Fairtrade to lokalni liderzy kwestionujący lokalne normy w obszarach, gdzie praca dzieci może być postrzegana jako część stylu życia.

Standard Fairtrade dla Kakao

Obejmuje wymogi dotyczące ochrony dzieci zarówno dla organizacji producentów, jak i handlowców. Wymogi te obejmują np. monitorowanie i naprawę problemu pracy dzieci oraz promowanie uczęszczania do szkoły. Ponadto handlowcy są zobowiązani do wspierania organizacji rolniczych w zapobieganiu pracy dzieci. Wsparcie to może obejmować m.in. finansowanie, szkolenia, ułatwianie partnerstw lub działania rzecznicze.

W przypadku stwierdzenia pracy dzieci Fairtrade wspiera spółdzielnie rolnicze w ochronie osób dotkniętych problemem, współpracując z instytucjami krajowymi, organizacjami pozarządowymi (NGO) oraz samą spółdzielnią w celu naprawy sytuacji i zapobiegania kolejnym przypadkom. Jeśli praca dzieci lub inne naruszenia Standardów Fairtrade zostaną wykryte podczas audytu, niezależna jednostka certyfikująca FLOCERT uzgadnia działania naprawcze i monitoruje ich wdrożenie.

Wszystkie naruszenia standardów Fairtrade należy niezwłocznie zgłosić do jednostki certyfikującej, np. za pośrednictwem formularza kontaktowego na stronie FLOCERT.

Dowiedz się więcej, jak standardy Fairtrade zakazują pracy dzieci

Konkretny przykład: The Fairtrade Child Labour and Forced Labour Prevention and Remediation Programme

Fairtrade International i Fairtrade Africa uruchomiły w 2023 r. program wsparcia dla certyfikowanych spółdzielni kakaowych z Ghany i Wybrzeża Kości Słoniowej, którego celem jest wzmocnienie działań zapobiegających pracy dzieci i pracy przymusowej oraz skuteczniejsze reagowanie na wykryte przypadki. Program, finansowany na start kwotą 450 tys. euro przez organizacje Fairtrade z Niemiec, Austrii i Szwajcarii, będzie przyznawał środki na projekty koncentrujące się nie tylko na monitoringu, ale przede wszystkim na prewencji (np. poprawie dostępu do edukacji) oraz wsparciu dzieci i ich rodzin w wyjściu z trudnej sytuacji.

W pierwszej fazie finansowanie otrzymały cztery spółdzielnie rolnicze, a w drugiej pięć, w kwotach od 12 000 do 18 000 euro. Projekty zgłoszone przez poszczególne kooperatywy koncentrują się na edukacji, np. budowie lub remoncie sal lekcyjnych lub zakupie rowerów dla dzieci mieszkających daleko od szkoły.

Współpraca na zasadach Fairtrade wyprowadza rolników z ubóstwa

Badania przeprowadzono wśród rolników z Wybrzeża Kości Słoniowej, którzy uprawiają kakao na zasadach Fairtrade. Autorzy badań odwiedzili te same spółdzielnie rolnicze z certyfikatem Fairtrade w 2017, 2020 i 2024 roku, dzięki czemu mamy dokładne dane porównawcze.

Liczba rolników żyjących w skrajnym ubóstwie spadła z 58 proc. w 2017 r. do 17 proc. w 2024 r. Oznacza to poprawę o ponad 40 punktów procentowych w ciągu siedmiu lat. Łącznie 51% gospodarstw domowych zarabia powyżej progu ubóstwa.

Dowiedz się więcej na temat badań

Czy w każdej tabliczce czekolady ze znakiem Fairtrade jest kakao Fairtrade?

Kakao fizycznie identyfikowalne, tzn. takie, którego łańcuch dostaw jest możliwy do prześledzenia oznaczamy „czarnym” znakiem Fairtrade na produkcie. Dowiedz się więcej o znakach Fairtrade

Tabliczki czekolady ze znakiem FAIRTRADE na białym tle, strzałką i dopiskiem COCOA na bocznej belce zawierają kakao na zasadzie bilansu masy. Producent czekolady kupuje ilość kakao uprawianego na zasadach Fairtrade, która odpowiada ilości kakao użytego w danym produkcie.

Fizyczne oddzielenie partii lub stosowanie osobnych silosów czy magazynów podniosłoby koszty produkcji i niewiele firm zdecydowałoby się na zakup ziarna z certyfikatem. Możliwość zakupu ziarna zgodnie z bilansem masy umożliwia rolnikom sprzedaż większej ilości towaru na zasadach Fairtrade.

Bilans masy to rozwiązanie pozwalające firmom korzystać z certyfikowanego surowca i gwarantujące, że rolnicy otrzymują cenę minimalną i premię Fairtrade za dostarczone ilości – niezależnie od tego, czy ich partie były fizycznie oddzielone. W trakcie audytu sprawdzane jest, czy masa finalnego produktu ze znakiem FAIRTARDE odpowiada masie surowca zakupionego na zasadach Fairtrade.

Zobacz, jak działa bilans masy na przykładzie soku pomarańczowego

Żaden system certyfikacji nie gwarantuje, że produkty będą w 100% wolne od pracy dzieci. Siłą Fairtrade jest jednak system standardów, audytów, monitorowania, zgłaszania naruszeń, strategii reagowania, łagodzenia skutków i działań zaradczych, a także programów wspierających rolników w uzyskiwaniu godnych dochodów. Tak by na koniec dzieci mogły chodzić do szkoły, a nie do pracy.