Fairtrade’s Leefbaar Inkomen Programma

Een praktische weg naar een leefbaar inkomen in de cacaosector

Bij Fairtrade geloven we dat eerlijke handel geen marketingpraatje is, maar een systeem dat werkt. En dat zien we terug in de praktijk: Fairtrade standaarden en certificering behoren wereldwijd tot de meest betrouwbare manieren om sociale en milieuvriendelijke landbouw te borgen. Dankzij de Fairtrade minimumprijs en de Fairtrade premie krijgen boeren de ruimte om hun productiekosten te dekken, te investeren in hun bedrijf en hun gemeenschap sterker te maken.

Daarnaast is het samenwerken met kleinschalige coöperaties een onmisbare schakel in het geheel. Coöperaties krijgen ondersteuning in governance, besluitvorming en financieel beheer, zodat zij zelf de regie houden over hun toekomst. Want echte impact begint bij gelijkwaardige partnerschappen.

Certificering is de basis, geen eindpunt.

Certificering vormt een belangrijke basis. Maar op zichzelf garandeert het nog geen leefbaar inkomen. Daarom introduceerden Fairtrade in 2018 de Leefbaar Inkomen Referentieprijs (LIRP) voor West-Afrikaanse cacao: een prijs die is berekend op wat een boerengezin daadwerkelijk nodig heeft om rond te komen en vooruit te komen.

Sindsdien hebben we onze aanpak verder ontwikkeld. De inzichten zijn helder. De weg naar een leefbaar inkomen is complex, maar wel haalbaar als bedrijven, boeren en Fairtrade strategisch samenwerken.

Voor bedrijven die echte impact willen maken in hun keten

Retailers en merken die hun keten willen verduurzamen kunnen aansluiten bij ons Fairtrade Living Income Program. Dit programma combineert Fairtrade principes met impactgerichte strategieën. We ontwikkelen onze programmatische aanpak actief verder voor cacao in gereguleerde markten en voor koffie.

Volledig in lijn met internationale duurzaamheidsdoelen

Onze aanpak sluit naadloos aan bij nationale initiatieven voor duurzame cacao (ISCO’s), zoals:

DISCO (Nederland)
GISCO (Duitsland)
SWISSCO (Zwitserland)
FRISCO (Frankrijk)
Beyond Chocolate (België)

Bedrijven die deze initiatieven ondertekenden, committeren zich aan ambities rond leefbaar inkomen, ontbossingsvrije ketens en het voorkomen en aanpakken van kinderarbeid.

Het Fairtrade Living Income Program voor cacao

Onze aanpak rust op zes onderling verbonden pijlers:

Fairtrade certificering als basis

Ons programma bouwt voor op Fairtrade certificering. Fairtrade certificering legt sociale, economische en milieu standaarden vast en omvat de Fairtrade premie. Certificering vormt het startpunt en de stevige basis voor alle onderdelen van ons programma.

Fairtrade gecertificeerde cacaocoöperaties worden georganiseerd en ondersteund om hun bestuur en bedrijfsvoering te versterken. Zo kunnen ze betere diensten aanbieden aan leden en extra training voor boeren verzorgen.

Een belangrijke voorwaarde voor deelname aan het programma is dat de cacao Fairtrade gecertificeerd is en gedurende de volledige programmaperiode wordt ingekocht onder Fairtrade voorwaarden.
Betalen van de Leefbaar Inkomen Referentieprijs

De Leefbaar Inkomen Referentieprijs (LIRP) is de prijs per kilo cacao die nodig is zodat een gemiddeld cacaoboerengezin een leefbaar inkomen kan verdienen. Bij het bepalen van deze prijs wordt gekeken naar onder andere de grootte van het huishouden, een haalbare boerderijomvang, duurzame opbrengsten en de kosten van productie.

Partners die met Fairtrade samenwerken, spreken af om tijdens de hele looptijd van het partnerschap minimaal deze prijs te betalen. Ligt de marktprijs die boeren ontvangen lager dan de Leefbaar Inkomen Referentieprijs, dan betalen kopers het verschil bij om dit niveau te bereiken.

Voor het cacaoseizoen 2025/26 (van 1 oktober 2025 tot en met 30 september 2026) is de LIRP vastgesteld op $2,68 per kilo cacao in Ghana en €2,65 per kilo cacao in Ivoorkust

Deze twee landen produceren samen ongeveer twee derde van alle cacao wereldwijd. De methode om de LIRP te berekenen is ontwikkeld door Fairtrade International, samen met boeren en andere betrokkenen, en wordt regelmatig herzien. Voor andere producten kun je de Fairtrade Reference Prices raadplegen.
Verbeterde productiviteit
Een leefbaar inkomen bereiken vraagt meer dan alleen een Leefbaar Inkomen Referentieprijs (LIRP). Het is ook belangrijk om te investeren in duurzame productiviteitsverbetering. Het inkomen van boeren hangt namelijk af van prijs × hoeveelheid. Dit programma richt zich op het verhogen van de opbrengst en het verbeteren van de netto-inkomsten, op een manier die goed is voor mens en milieu.

Programma eis: Deelnemende bedrijven leveren extra bijdragen per ton om vooraf afgesproken productiviteitsverhogende activiteiten te financieren.

Wat dit programma omvat:

Goed boerenbeheer en agronomie: Begeleiding in farm management, praktische ondersteuning bij snoeien en gewasbescherming tijdens cruciale momenten in het seizoen.
Agroforestry en weerbaarheid: Aanplant van schaduwbomen, verbetering van biodiversiteit op de boerderij en versterking van de weerbaarheid van boeren tegen klimaatverandering.

Hoe dit wordt uitgevoerd: De activiteiten worden jaarlijks per coöperatie vastgesteld. Ze sluiten aan op de lokale omstandigheden, landbouwkalenders en oogstseizoenen, zodat ze zo effectief mogelijk zijn.
Langdurige samenwerking
Samenwerkingen hebben een looptijd van vijf jaar en bevatten duidelijke afspraken over inkoop, inclusief een minimaal jaarlijks volume per land of coöperatie.

Deze langetermijnafspraken zorgen voor:

Zekerheid voor boeren, zodat zij vooruit kunnen plannen en durven investeren in hun bedrijf en toekomst.
Betrouwbare inkomsten en betere planning voor coöperaties.
Voldoende tijd om de programma activiteiten goed uit te voeren en meetbare resultaten te behalen.
Sterke boerencoöperaties

We werken rechtstreeks samen met een select aantal Fairtrade cacaocoöperaties.
De focus? Coöperaties sterker maken, zodat zij het programma transparant en zelfstandig kunnen uitvoeren. Denk aan heldere systemen, goed bestuur en duidelijke afspraken over hoe Leefbaar Inkomen Referentieprijs betalingen worden beheerd en het coördineren van activiteiten.

De cacao binnen dit programma is Fairtrade gecertificeerd en wordt verhandeld volgens het mass balance principe. Wij vragen van ketenpartners nauwkeurige volumerapportage en het delen van data, zodat we kunnen controleren of afspraken worden nageleefd en de impact op coöperatieniveau kunnen volgen en meten.
Kinderarbeid voorkomen & onderwijs ondersteunen
Deze pijler richt zich op maatregelen binnen coöperaties en gemeenschappen die kinderarbeid voorkomen en ervoor zorgen dat kinderen naar school kunnen blijven gaan. Het programma bouwt voort op de Fairtrade Standaard en wordt gefinancierd via bijdragen van bedrijven die deelnemen aan het programma.

Wat dit programma omvat:

Monitoring en aanpak van kinderarbeid. Gemeenschapsgerichte systemen om risico’s op kinderarbeid vroegtijdig te signaleren, kinderarbeid te voorkomen en te zorgen voor veilige doorverwijzing en opvolging wanneer problemen worden vastgesteld.
Toegang tot onderwijs en praktische ondersteuning. Ondersteuning die belemmeringen voor toegang tot onderwijs wegneemt, zoals: geboorteregistratie, schoolpakketten en schooluniformen, bijles en leerondersteuning, vervoer naar school, bijvoorbeeld fietsen.
Goede leeromgevingen. Kleinschalige verbeteringen aan bestaande schoolvoorzieningen, waar mogelijk afgestemd met lokale overheden en partners.
Bewustwording in de gemeenschap en ondersteuning van verzorgers. Trainingen voor ouders, coöperatieleiders en andere gemeenschapsleden over kinderrechten en positieve alternatieven die bijdragen aan het voorkomen van kinderarbeid.

Samenwerking met voorlopers in Fairtrade cacao

Binnen de cacaosector werken wij met trots samen met bedrijven die het voortouw durven nemen en nieuwe programma’s willen ontwikkelen en testen. Onze eerste lancerende partner is Action, dat zich actief inzet voor betere inkomens voor cacaoboeren en het welzijn van kinderen in cacaogemeenschappen.

Ook Superunie, de inkooporganisatie van meerdere supermarktketens, heeft zich aangesloten bij het programma. PLUS, dat al 100% Fairtrade gecertificeerde cacao inkoopt, maakt eveneens deel uit van dit samenwerkingsverband. Zowel PLUS als Dirk hebben de inzet van Superunie gevolgd en leveren een gelijke bijdrage voor de extra cacaovolumes die zij zelf inkopen.

Doe je mee?

Is jouw bedrijf geïnteresseerd in deelname aan dit programma? Dan werken wij samen om bedrijfsspecifieke programmamodules te ontwikkelen. Deze sluiten aan op de behoeften die cacaoboeren binnen de coöperatie zelf hebben aangegeven. Zo zorgen we ervoor dat investeringen direct bijdragen aan de prioriteiten van de gemeenschappen en leiden tot blijvende en betekenisvolle impact. Wil je meer weten over ons Leefbaar Inkomen Programma voor bedrijven? Neem contact op met je Fairtrade accountmanager voor meer informatie over hoe jouw bedrijf kan bijdragen aan duurzame verandering in cacaogemeenschappen. Meer weten over ons pilotprogramma voor koffie? Bezoek de pagina Fairtrade Living Income Leader Product.

Fairtrade Living Income Leader Product