Transparantie en traceerbaarheid

Terwijl Europa in brand staat, zet de klimaatverandering ook de bevoorrading vanuit het globale zuiden onder druk. In die turbulente context is duurzaamheid geen nice to have maar een kwestie van weerbaarheid, zeggen gloednieuwe voorzitter Dirk Le Roy en CEO Philippe Weiler van Fairtrade Belgium in gesprek met RetailDetail.

“Voor de boeren in het zuiden blijft de grote uitdaging het leefbaar inkomen. Maar er is een tweede grote uitdaging bij gekomen: de klimaatverandering heeft tot gevolg dat boeren veel minder controle hebben over hun opbrengsten en dat ze soms andere gewassen moeten gaan telen”, aldus Dirk Le Roy. “Beide uitdagingen krijg je niet meer van elkaar ontkoppeld.”

Voor fabrikanten en retailers vertaalt zich dat in prijsinflatie en bevoorradingsonzekerheid. Die volatiliteit veroorzaakt ook onzekerheid bij consumenten. Er is dan ook nood aan systemen die over de volledige waardeketen waken. Fairtrade versterkt transparantie en traceerbaarheid en helpt boeren te investeren in klimaatvriendelijke teelt.

AI als hefboom

Daarbij zet de organisatie sterker in op data.

“Niet alleen om dat vertrouwen te bouwen naar de consument, maar ook vanuit een perspectief van beleid en compliance. De Europese Empowering Consumers Directive wil beletten dat er ongefundeerde claims worden gemaakt op het vlak van duurzaamheid. Elk merk, elke retailer, moet ofwel zijn eigen systemen bouwen om bewijzen te leveren, ofwel steunen op geverifieerde partners om dat te doen. Waaronder dus Fairtrade.”

“Dat wordt dan nog eens versterkt door AI als hefboom. Bestond een online zoekactie vroeger gemiddeld uit vijf woorden, dan wordt dat bij AI prompting gemiddeld 23 woorden. Die grote taalmodellen gaan dan zoeken naar betrouwbare informatie, met geverifieerde claims. Bij zoekopdrachten krijgen standaarden, labels en certificaten prioriteit over data die niet geverifieerd is. Aangezien Fairtrade een certificaat is met een zeer hoge wereldwijde bekendheid, krijg je in elke zoekopdracht die te maken heeft met duurzaamheid, een preferentieel effect voor Fairtrade. Dat kan consumentengedrag positief beïnvloeden.”

Digitale tool

Data en AI spelen ook een rol bij het garanderen van traceerbaarheid. Ook hier zal Fairtrade een steeds belangrijker rol spelen.

“De opportuniteiten zijn er en we investeren er fel in,” zegt Philippe Weiler. “Fairtrade is een mondiale organisatie, historisch gezien heel decentraal. We worden in deze evoluties uitgedaagd om snel te ageren.”

Zopas lanceerde Fairtrade International een nieuwe digitale tool, Plot Insights, ontworpen om koffie- en cacaocoöperaties te helpen bij het beheren, analyseren en veilig delen van de geolocatiegegevens van hun percelen, ter voorbereiding op de vereisten van de Europese ontbossingsverordening (EUDR). Die verplicht bedrijven om aan te tonen dat hun producten niet afkomstig zijn uit ontboste gebieden.

“Maar hoe kunnen ze dat aantonen? Tot nu toe waren het de traders die de percelen in kaart brachten. En wie de data heeft, heeft een onderhandelingsvoordeel. Nu kunnen we onze bijna twee miljoen boeren, tweeduizend coöperatieven, de middelen geven om zelf via geolocatie de data van hun percelen via de tool Plot Insights mee te geven.”

Tijdelijke stabilisering

Om de evolutie van de markt voor producten uit eerlijke handel te monitoren, blijft de Fairtrade-premie die aan de coöperatieven wordt uitbetaald, een belangrijke indicator.

“De afgelopen jaren is die premie wat gestabiliseerd, als gevolg van de economische situatie, stijgende prijzen, bedrijven die een stap terugzetten in hun ambities… Maar dat is slechts een tijdelijke vertraging, die groei gaat zich verderzetten”, is de overtuiging van Philippe Weiler.

Vorig jaar ging het in België om 3,6 miljoen euro, waarvan 60% of ongeveer 2,2 miljoen euro werd gegenereerd door de top vijf foodretailers.

“Dat is in de meeste landen in Europa zo. Supermarkten zijn veruit de belangrijkste gebruikers van het Fairtrade systeem. Dat is makkelijk te verklaren: een retailer verkoopt meer dan tienduizend referenties, en voor een retailer is het onmogelijk om elke bevoorradingsketen te gaan nakijken.”

De kracht van de eenvoud

Opmerkelijke vaststelling evenwel: binnen de top vijf vertegenwoordigen discounters Aldi en Lidl 70% van het bedrag, terwijl hun marktaandeel binnen die top vijf maar 25% is.

“Een eerste voordeel is dat ze beide voor 80 à 90% huismerken verkopen. Als een discounter beslist om enkel nog Fairtrade rozen in te kopen, dan zijn dat meteen grote volumes. Het zijn ook bedrijven met een relatief beperkt assortiment: zo’n 2000 referenties tegenover 20.000 bij andere supermarkten. Dus als een discounter zijn vijf chocoladetabletten allemaal Fairtrade maakt, dan heeft dat een grote impact.”

Het valt op dat prijsvechters duurzaamheid integreren in hun businessstrategie.

“Ook non-fooddiscounter Action maakt een inhaalbeweging: ze zijn begonnen met hun fooddivisie waarbij nu alle chocolade bij hen Fairtrade is – mét leefbaar inkomen. Dat gaat over duizenden tonnen. In Nederland zijn een aantal grote retailers de switch aan het maken richting Fairtrade: naast Action ook Superunie, Jumbo, Kruidvat… Dat is mooi.”

Competitiviteit heeft immers ook te maken met weerbaarheid. En shoppers verwachten dat merken of retailers duurzame keuzes maken voor hen.

“Maak het niet moeilijk voor de consument. Dat is de eenvoud van Fairtrade: dat het een herkenbaar label is, dat die garantie biedt.”